Intergenerationeel wonen: wat zegt het onderzoek?

De meeste Nederlanders wonen in buurten die gesorteerd zijn op leeftijd. Studentenflats vol twintigers, seniorenwijken met voornamelijk 70-plussers. Dat is niet per se opzettelijk, maar het is wel de uitkomst van hoe we bouwen en toewijzen. De vraag is: is dat ook de beste manier?

Onderzoekers van meerdere universiteiten hebben de afgelopen decennia gekeken naar wat er gebeurt als je die leeftijdssegregatie doorbreekt. De resultaten zijn consistent genoeg om serieus te nemen.

Wat de Rijksuniversiteit Groningen vond

Een van de meest geciteerde Nederlandse onderzoeken op dit gebied komt van de Rijksuniversiteit Groningen. Onderzoekers keken specifiek naar bewoners in intergenerationele woongemeenschappen en vergeleken hun welzijn met mensen in reguliere woonsituaties.

De uitkomst: bewoners in gemengde gemeenschappen rapporteerden significant minder eenzaamheid. Niet marginaal minder, maar meetbaar minder. Ouderen gaven aan dat de aanwezigheid van jongere buren het gevoel van sociale isolatie verminderde, ook als ze die buren niet elke dag spraken. Het simpele feit dat er leven om hen heen was, maakte al verschil.

Voor jongere bewoners was het andersom. Ze waardeerden de rust en de aanwezigheid van mensen met meer levenservaring. Niet als mentors, gewoon als buren.

Het Humanitas-model: van Nederland naar de wereld

Het bekendste Nederlandse voorbeeld van intergenerationeel wonen is het Humanitas-model, dat begon in Rotterdam. Studenten kregen er de mogelijkheid om gratis of goedkoop te wonen in een verzorgingshuis, in ruil voor 30 uur per maand aanwezig zijn als "buren". Geen zorg verlenen, geen verplichte activiteiten. Gewoon er zijn. Televisie kijken samen, een kopje koffie drinken, af en toe een gesprek.

Het resultaat was opvallend. Ouderen raakten minder snel in een sociaal isolement. Studenten kregen een stabielere thuisbasis dan in een gemiddelde studentenkamer. Het model werd door internationale media opgepikt en inmiddels is het concept overgenomen in meerdere Europese landen.

Wat het Humanitas-project leerde, is dat intergenerationeel wonen niet ingewikkeld hoeft te zijn. Het vereist geen dure programma's of intensieve begeleiding. Het vereist ontwerp dat contact uitlokt en vrijheid die het niet verplicht maakt.

Internationaal onderzoek: wat werkt en wat niet

Een breed overzicht van internationale studies, gepubliceerd in het tijdschrift The Gerontologist, analyseerde tientallen intergenerationele woonprojecten wereldwijd. De conclusie: in 63 procent van de gevallen waren de sociale uitkomsten positief voor beide generaties. Gezondheidsuitkomsten verbeterden in 68 procent van de gevallen bij de oudere bewoners.

Maar het werkt niet altijd vanzelf. Drie factoren bepalen grotendeels het succes:

• Vrijwillige interactie. Bewoners die verplicht worden om samen te doen, haken af. Bewoners die de keuze hebben, doen het vanzelf meer.
• Gedeelde ruimtes. Gemeenschappelijke tuinen, keukens of ontmoetingsruimtes verlagen de drempel voor contact zonder dat mensen elkaars woning in moeten.
• Bewuste keuze. Mensen die actief kiezen voor een gemengde gemeenschap presteren beter dan mensen die er terechtkomen zonder dat keuzeproces.

Dat laatste punt is relevant. Het gaat niet alleen om het samenplaatsen van generaties. Het gaat om mensen die er bewust voor kiezen.

Waarom dit nu relevant is

Nederland vergrijst. In 2040 is naar verwachting een kwart van de bevolking ouder dan 65. Tegelijkertijd kampt het land met een groot tekort aan betaalbare woningen, met name voor starters. Beide problemen zijn bekend. Wat minder bekend is, is dat ze deels hetzelfde antwoord hebben.

Als 55-plussers die kleiner willen wonen de mogelijkheid krijgen om te verhuizen naar een kleinere koopwoning in een gemengde gemeenschap, komen er grotere woningen vrij voor gezinnen. Als starters tegelijkertijd toegang krijgen tot betaalbare koopwoningen in diezelfde gemeenschap, lossen twee problemen elkaar gedeeltelijk op.

Dat is precies wat KoopBuurschap onderzoekt: een woonvorm die betaalbaar is en intergenerationeel werkt. Niet als experiment, maar als serieuze oplossing voor een markt die vastgelopen is.